Nowoczesne podejście do biznesu coraz częściej wykracza poza tradycyjne ramy generowania zysku i kładzie nacisk na budowanie trwałych relacji poprzez wspieranie społeczeństwa i przyrody. Przedsiębiorcy, dążąc do wzmocnienia swojej pozycji rynkowej, angażują się w inicjatywy proekologiczne, kulturalne czy charytatywne, a takie podejście może być również nagradzane obniżeniem podatków.
Z perspektywy podatku dochodowego kluczowe jest właściwe rozróżnienie pomiędzy klasyczną darowizną, sponsoringiem a działaniami realizowanymi w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR). Od tej kwalifikacji zależy czy poniesione nakłady wpłyną na rozliczenie podatkowe jako koszty uzyskania przychodów, zostaną rozliczone w ramach specjalnych ulg, czy w inny sposób zmniejszą podstawę opodatkowania.
Co na pewno nie jest kosztem?
Jak wynika z art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy o CIT, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów darowizn i ofiar wszelkiego rodzaju, z nielicznymi wyjątkami dotyczącymi m.in. produktów spożywczych przekazywanych na rzecz organizacji pożytku publicznego.
Darowizna to najprościej mówić bezinteresowne świadczenie na rzecz drugiego podmiotu, bez oczekiwania na cokolwiek w zamian. W praktyce oznacza to, że jednostronne uszczuplenie majątku podatnika, motywowane wyłącznie chęcią obdarowania, jest wyłączone z kosztów podatkowych.
Należy zauważyć, że ograniczenie to znajduje zastosowanie nawet wtedy, gdy beneficjentem jest podmiot realizujący cele istotne społecznie, o ile przekazanie środków nie jest powiązane z wymiernymi korzyściami dla darczyńcy. Jak wynika z interpretacji Dyrektora KIS z dnia 14 kwietnia 2023 r. (0111-KDIB1-1.4010.85.2023.1.RH):
„(…) wartość Produktów przekazanych w darowiźnie dla innych podmiotów niebędących organizacjami pożytku publicznego, które realizują różne cele społeczne (np. domy pomocy społecznej, szkoły, przedszkola, różne stowarzyszenia) nie może stanowić kosztu uzyskania przychodów po stronie Wnioskodawcy. Skoro tak został przekazany Produkt innym podmiotom to wprost znajdzie zastosowanie wyłącznie, o którym mowa w ww. przepisie.”
Brak wzajemności świadczenia pozostaje zatem główną przeszkodą w podatkowym rozliczeniu takiej pomocy jako kosztu uzyskania przychodu.
CSR jako kategoria kosztów
Inne podejście organów podatkowych dotyczy wydatków ponoszonych w ramach strategii społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR). Choć pojęcie to nie posiada swojej definicji w ustawach podatkowych, powszechnie uznaje się je za strategię zarządzania, która uwzględnia interesy społeczne i ochronę środowiska.
Takie wydatki podlegają ocenie na ogólnych zasadach wynikających z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, czyli kluczowe jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy wydatkiem a potencjalnym przychodem, nawet jeśli ma on charakter pośredni. W przypadku CSR przyjmuje się, że jest to specyficzna forma reklamy i promocji podmiotów gospodarczych, u których tradycyjna reklama nie ma zastosowania albo nie przynosi spodziewanych efektów.
Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 lipca 2024 r. (I SA/Gl 343/24):
„Związek kosztu z przychodem musi być badany przez pryzmat społecznej odpowiedzialności biznesu. Przedsiębiorstwa mogą budować długoterminowe zaufanie pracowników, konsumentów i obywateli, tworząc podstawę pod zrównoważone modele biznesowe. Większe zaufanie z kolei przyczynia się do tworzenia otoczenia, w którym przedsiębiorstwa mogą podejmować inicjatywy innowacyjne i rozwijać się. Odpowiedzialność przedsiębiorcy za społeczeństwo oznacza (…) inwestowanie w zasoby ludzkie, w ochronę środowiska, relacje z otoczeniem firmy i informowanie o tych działaniach, co jednocześnie przyczynia się do wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstwa i kształtowania zrównoważonego rozwoju społecznego i ekonomicznego.”
Oznacza to, że wydatki na CSR są racjonalnie uzasadnione jako zmierzające do osiągnięcia przychodów, o ile da się wykazać ich wpływ na konkurencyjność firmy lub lojalność klientów i kontrahentów.
CSR to marketing, a nie reprezentacja
Częstym problemem jest kwalifikowanie wydatków prospołecznych jako kosztów reprezentacji, które na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 28 ustawy o CIT są z góry wyłączone z kosztów uzyskania przychodów. Reprezentacja to jednak działania mające na celu wykreowanie pozytywnego wizerunku poprzez zwrócenie uwagi na profesjonalizm czy zasobność przedsiębiorcy. Działania z zakresu CSR różnią się z kolei tym, że są kierowane do szerokiego grona odbiorców i służą budowaniu trwałych relacji społecznych, a nie tylko zrobieniu chwilowego wrażenia – można je zatem traktować jako element strategii marketingowej.
Zgodnie ze wspomnianym już wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 11 lipca 2024 r. (I SA/Gl 343/24):
„(…) program społecznej odpowiedzialności biznesu jest powszechnie przyjętą metodą reklamy i promocji podmiotów gospodarczych, działających zwłaszcza w takich szczególnych branżach, w których typowa reklama (…) nie ma zastosowania albo jej zastosowanie nie przynosi spodziewanych efektów. (…) budowa wizerunku przedsiębiorcy jest zaliczana do kosztów ogólnych prowadzonej działalności”.
Strategia i dokumentacja to podstawa
Bezpieczne uznanie wydatku na CSR za koszt podatkowy wymaga, aby nie był on działaniem spontanicznym i jednorazowym, ale elementem przemyślanej polityki przedsiębiorstwa. Organy podatkowe oczekują, że działania te będą wynikać z wcześniej przyjętej strategii i planu działania. Ważna jest również odpowiednia kampania informacyjna – społeczeństwo musi wiedzieć o zaangażowaniu firmy, aby mógł wystąpić efekt wizerunkowy przekładający się na przychody.
Przykładowo Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 16 kwietnia 2025 r. (0111-KDIB1-3.4010.76.2025.2.MBD) podkreślił, że:
„Świadome inwestowanie w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu wymaga informowania o tych działaniach. Takie działania powinny wynikać z wcześniejszej strategii i planu działania, na które podatnik może powołać się w przypadku wątpliwości kategoryzacji wydatku na podstawie art. 15 ust. 1 updop”.
Dokumentowanie działań z zakresu CSR poprzez raporty, strategie czy np. komunikaty w mediach społecznościowych są podstawą do bezpiecznego obniżenia podatków.
CSR to nie wyręczanie innych
Przedsiębiorcy muszą jednak zachować ostrożność, gdy wsparcie finansowe jest przekazywane jednostkom samorządu terytorialnego. Jeśli środki służą jedynie sfinansowaniu zadań własnych gmin, organy podatkowe mogą zakwestionować ich kwalifikację. W uzasadnieniu negatywnej interpretacji Dyrektora KIS z dnia 23 maja 2025 r. (0111-KDIB1-2.4010.107.2025.1.ANK) wskazano, że:
„(…) zauważyć należy, że nadal są to projekty kierowane przez poszczególne gminy do swoich mieszkańców/społeczności lokalnych, które to projekty – zdaniem organu – nie wykazują uchwytnego realnego związku z przychodami Spółki. Jak wynika z opisu sprawy to będąca stroną porozumienia Gmina podejmuje działania, m.in. mające na celu ochronę życia i zdrowia obecnych i przyszłych pokoleń, rozwoju oraz integracji społeczności lokalnej w obszarze kultury, nauki i sportu. Kwoty przekazane przez Spółkę gminom, rekompensują gminom wydatki związane z realizacją ich zadań własnych (tj. gmin). Organ nie znajduje związku przyczynowo-skutkowego poniesionych wydatków z przychodami Spółki.
(…) z powodów wyżej wskazanych wydatki w postaci środków pieniężnych przekazanych gminom nie mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, gdyż nie spełniają przesłanki związku z przychodem wymaganej przepisem art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.”
Aby uniknąć zakwestionowania kosztów, wydatki powinny być elementem własnej, aktywnej działalności firmy, a nie tylko formą wsparcia budżetu gminy czy powiatu.
Sponsoring i specjalna ulga podatkowa
Sponsoring stanowi specyficzną formę współpracy, w której w zamian za wsparcie finansowe lub rzeczowe, sponsorowany zobowiązuje się do wykonania konkretnych czynności reklamowych na rzecz sponsora (tzw. sponsoring właściwy). Poza zwykłym zaliczeniem takich wydatków do kosztów uzyskania przychodów, od 1 stycznia 2022 r. podatnicy mogą korzystać z dodatkowej preferencji, tzw. ulgi sponsoringowej, uregulowanej w art. 18ee ustawy o CIT oraz art., 26ha ustawy o PIT. Pozwala ona na dodatkowe odliczenie od podstawy opodatkowania kwoty stanowiącej 50% kosztów poniesionych na działalność sportową, kulturalną lub wspierającą naukę.
Trzeba być jednak czujnym, i dokładnie przeanalizować kogo będziemy wspierać. Przykładowo kluczowym elementem tej ulgi w obszarze sportu jest finansowanie klubu sportowego niedziałającego w celu osiągnięcia zysku. Właściwe spełnienie tego warunku może budzić wątpliwości, o czym świadczy np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (I SA/Gl 1025/23), w którym czytamy, że:
„(…) Sąd nie podziela poglądu prezentowanego w wyrokach WSA w Poznaniu, na które powołał się organ w trakcie rozprawy w nn. sprawie, w których Sąd ten wskazał, że możliwość wypłaty dywidendy akcjonariuszom klubów oraz brak odpowiednich zapisów w akcie założycielskim świadczy o tym, że kluby, o których mowa we wniosku nie spełniają warunków do ulgi sponsoringowej. Nadto w wyrokach tych Sąd podał, że przepis art. 18ee ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.p. wyraźnie wskazuje, że do ulgi kwalifikują się koszty na finansowanie klubu sportowego na realizacje celów wskazanych w art. 28 ust. 2 ustawy o sporcie. Zatem ulgą nie jest objęte jakiekolwiek przekazanie środków klubowi sportowemu, tylko takie, które zostanie przeznaczone na realizację odpowiednich celów. WSA w Poznaniu wskazał, że z opisu sprawy wynika, że w umowach sponsoringu z klubami żużlowymi nie ma postanowień odnośnie przeznaczania środków wypłacanych tym klubom, a także skarżąca nie ma pewności na co zostaną przeznaczone przekazane przez nią środki.”
W tym przypadku Sąd uznał, że sama statutowa możliwość wypłaty przez klub dywidendy nie wyklucza automatycznie prawa sponsora do ulgi, jednak podejścia bywają różne. Warto zatem dokładnie przeanalizować, a w razie wątpliwości skorzystać z porady eksperta.
Nie tylko koszty obniżają podatki
Na początku wspomnieliśmy, że darowizny (z nielicznymi wyjątkami) nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów. Nie oznacza to jednak, że nie będą mieć wpływu na wysokość płaconym podatków – wobec darowizn na szczytne cele przewidziano specjalny mechanizm odliczenia.
Dla przedsiębiorców, którzy decydują się na przekazanie wsparcia o charakterze czysto filantropijnym, które nie spełnia kryteriów CSR ani sponsoringu, pozostaje mechanizm odliczenia darowizny od dochodu. Jest to odrębna preferencja regulowana art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT oraz art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT. Pozwala ona na pomniejszenie podstawy opodatkowania o wartość darowizn przekazanych na cele pożytku publicznego.
Odliczenie to jest jednak limitowane i wynosi:
- do 10% dochodu dla podatników CIT.
- do 6% dochodu dla podatników PIT.
Warunkiem skorzystania z odliczenia jest przekazanie darowizny na rzecz podmiotów i w celach określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego, takie jak ochrona zdrowia, pomoc społeczna czy wspieranie nauki i kultury. Niezbędne jest również właściwe udokumentowanie darowizny pieniężnej dowodem wpłaty na rachunek płatniczy beneficjenta, a w przypadku darowizny rzeczowej – dokumentem potwierdzającym jej wartość oraz oświadczeniem obdarowanego o jej przyjęciu.
Warto pomagać, ale trzeba zachować ostrożność!
Pomaganie innym to bez wątpienia szlachetna inicjatywa, która w nowoczesnym podejściu do biznesu przynosi korzyści obu stronom. W Polsce przewidziano różne narzędzia, które pozwalają na efektywne obniżenie podatków przy okazji wspierania ważnych celów społecznych – od klasycznego ujęcia specyficznych wydatków w kosztach operacyjnych (CSR), przez ulgę sponsoringową, aż po odliczenia darowizn od dochodu.
Należy jednak pamiętać, że preferencje podatkowe są interpretowane ściśle, a sprawy pozornie oczywiste, jak finansowanie lokalnego klubu sportowego czy ekologii, mogą stać się przedmiotem sporu, jeśli zabraknie np. spójnej narracji, weryfikacji obdarowanych czy ujęcia działań w strategii marketingowej.
W razie wątpliwości warto skonsultować się z ekspertami, żeby pomaganie było nie tylko satysfakcjonujące, ale i nie przyniosło przykrych niespodzianek dla firmy.
Źródła:
AUTOR: Maciej Kula
